Trong khuôn khổ dự án, Trung tâm Giống cây trồng tỉnh đầu tư lắp đặt tại trụ sở một máy sàng, làm sạch, phân loại hạt giống có công suất tối đa 5 tấn/giờ.

Bài học được rút ra từ thành công của Dự án chính là thực hiện tốt mối liên kết 4 nhà: Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân. Trao đổi cùng chúng tôi, Thạc sĩ Nông nghiệp Vũ Quốc Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Giống cây trồng tỉnh - Thư ký dự án cho biết: Trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo, nhu cầu sử dụng hạt giống lúa phục vụ sản xuất trên địa bàn toàn tỉnh từ 3.000 – 3.500 tấn mỗi năm. Với nhu cầu sử dụng hạt giống lúa lớn như vậy nhưng các đơn vị sản xuất, cung ứng giống cây trồng trên địa bàn tỉnh trong đó có Trung tâm Giống cây trồng mới chỉ đáp ứng được khoảng dưới 50% (trong đó Trung tâm tổ chức sản xuất, cung ứng mỗi năm từ 400-450 tấn, đáp ứng được từ 12-15% nhu cầu của người dân trên địa bàn). Lượng hạt giống còn lại phần lớn do người dân tự để giống và trao đổi cho nhau; lượng giống này thường được sản xuất không đúng quy trình kỹ thuật dẫn tới giống không có phẩm cấp, chất lượng không đảm bảo. Để góp phần khắc phục hiện tượng trên, giúp người dân trên địa bàn tỉnh được sử dụng ngày càng nhiều hơn hạt giống lúa có phẩm cấp, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành, góp phần nâng cao năng suất lúa, đạt chỉ tiêu về sản lượng lương thực theo quy hoạch tổng thể phát triển nông nghiệp, nông thôn đến năm 2020 và định hướng đến năn 2030 của tỉnh, Trung tâm Giống cây trồng đã thực hiện dự án “Xây dựng mô hình sản xuất, chế biến nhằm nâng cao chất lượng hạt giống lúa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”. Dự án được phê duyệt với tổng kinh phí trên 540 triệu đồng, trong đó kinh phí sự nghiệp KH&CN là trên 214 triệu đồng.

Dự án được thực hiện với mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất giống lúa chất lượng cao theo quy trình khép kín từ khâu chọn giống gốc, tạo vùng chuyên canh sản xuất lúa hàng hóa chất lượng cao đến thu mua, góp phần tăng thu nhập cho nông dân. Để thực hiện được các mục tiêu đề ra, trong quá trình thực hiện cơ quan chủ trì đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và Trung tâm Chuyển giao công nghệ và khuyến nông thuộc Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam (đơn vị giữ bản quyền giống lúa HT9) trong việc đào tạo cán bộ kỹ thuật, tập huấn cho các hộ dân và xây dựng các mô hình, nhờ vậy dự án đã hoàn thành tốt các kế hoạch đề ra.

Dự án đã xây dựng thành công 20ha giống lúa HT9 tại xóm Làng Phan, xã Cổ Lũng (Phú Lương); các xóm Cao, Chùa, xã Mỹ Yên (Đại Từ). Tổng số hộ nông dân tham gia dự án là 113 hộ. Các hộ được hỗ trợ: 60% giá giống; 40% lượng vật tư phân bón theo quy trình. Do tuân thủ đúng quy trình gieo cấy, chăm sóc, phòng trừ dịch hại nên mặc dù thiên tai và sâu bệnh có gây ảnh hưởng đến cây lúa tại các mô hình nhưng mức độ thiệt hại không đáng kể,năng suất lúa vẫn đạt được từ 52 đến trên 57 tạ/ha, đảm bảo yêu cầu đề ra. Tổng sản lượng thóc thu hoạch được từ các mô hình dự án là 100 tấn (trong đó: 50 tấn hạt giống cấp nguyên chủng, 50 tấn hạt giống cấp xác nhận 1). Trung tâm Giống cây trồng đã tổ chức thu mua và hỗ trợ người dân tiêu thụ toàn bộ sản phẩm của dự án người dân theo đúng hợp đồng bao tiêu.

Là 1 trong 53 hộ dân tham gia dự án, anh Đặng Xuân Chín, xóm Chùa, xã Mỹ Yên phấn khởi cho biết: Gia đình tôi cấy 7 sào giống lúa HT9. Sau khi được tập huấn, hỗ trợ giá giống lúa, phân bón, sản phẩm làm ra được Trung tâm thu mua như sau: Giá 1kg hạt giống lúa nguyên chủng khi thu mua được tính bằng giá 1kg thóc thương phẩm cộng thêm 2.500 đồng. Giá 1 kg hạt giống lúa xác nhận 1 khi thu mua được tính bằng giá 1kg thóc thương phẩm cộng thêm 2.000 đồng. Ngoài giá trị về kinh tế, các hộ tham gia dự án như nhà tôi đã tiếp thu, nắm bắt được kỹ thuật sản xuất hạt giống lúa thuần và áp dụng vào thực tiễn sản xuất. Qua hội thảo đánh giá mô hình, các hộ nông dân tham gia dự án thống nhất sẽ tiếp tục hợp tác với Trung tâm giống cây trồng để tổ chức sản xuất hạt giống lúa trong thời gian tiếp theo.

Trong khuôn khổ dự án, Trung tâm đầu tư lắp đặt một máy sàng, làm sạch, phân loại hạt giống có công suất tối đa 5 tấn/giờ. Nhờ có hệ thống máy sàng, làm sạch, phân loại hạt giống đã làm giảm công lao động, các lô hạt giống lúa do Trung tâm sản xuất được nâng cao chất lượng, đảm bảo chỉ tiêu kỹ thuật theo quy chuẩn hiện hành.

Thành công của dự án đó chính là trong quá trình triển khai đã thực hiện tốt mối liên kết 4 nhà: Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân. Đặc biệt, mối liên kết giữa doanh nghiệp và nhà nông được gắn kết rất chặt chẽ, đây là 2 tác nhân chính của mối liên kết trong sản xuất nông nghiệp. Từ kết quả thực hiện dự án và sự phát triển mở rộng giống lúa HT9 trên địa bàn toàn tỉnh, Trung tâm chuyển giao công nghệ và khuyến nông (đơn vị giữ bản quyền giống lúa HT9) đã ký biên bản ủy quyền cho Trung tâm giống cây trồng độc quyền khai thác giống lúa HT9 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Về hiệu quả kinh tế, kết quả hạch toán cho thấy, sản xuất hạt giống lúa cấp nguyên chủng thu được nhiều hơn so với sản xuất lúa thương phẩm là 9,4 triệu đồng/ha/vụ, sản xuất hạt giống lúa cấp xác nhận 1 thu được nhiều hơn so với sản xuất lúa thương phẩm là 7,2 triệu đồng/ha/vụ. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, dự án đã góp phần hình thành tập quán canh tác lúa theo công nghệ mới bền vững, thân thiện mới môi trường.