Hiện nay, hầu hết các cụm công nghiệp của tỉnh đều chưa thu hút được nhiều dự án đầu tư nên hiệu quả sử dụng đất còn đạt thấp. Trong ảnh: Dây ch uyền sản xuất gạch tuynel của Doanh nghiệp tư nhân Việt Cường nằm trong Cụm công nghiệp Cao Ngạn (T.P Thái Nguyên). Ảnh: Phương Thơm

Phú Lương là huyện được quy hoạch các CCN từ rất sớm, nhưng phải chật vật mãi đến nay địa phương này mới thu hút được một vài nhà đầu tư thứ cấp. Tuy nhiên, theo ông Phạm Bình Công, Chủ tịch UBND huyện thì các dự án thứ cấp cũng chưa được triển khai hiệu quả và đúng tiến độ cam kết. Huyện rất tích cực tổ chức xúc tiến, mời gọi đầu tư nhưng kết quả đạt được chưa như mong muốn. CCN Đu - Động Đạt là một ví dụ. Dù từ năm 2010 đã có nhà đầu tư hạ tầng là Hợp tác xã Công nghiệp và Vận tải Chiến Công ( HTX) đăng ký thực hiện tại CCN này, nhưng đến nay vẫn đang trong quá trình... xử lý mặt bằng. Đại diện HTX cho biết, do mặt bằng CCN có khoáng sản nên đơn vị phải tiến hành bóc tách lấy khoáng sản theo quy định, sau đó mới xây dựng hạ tầng CCN. Vì để chậm tiến độ xây dựng hạ tầng nên 2 dự án đăng ký đầu tư vào CCN này từ lâu là Nhà máy luyện cốc Thịnh Châu và xưởng chế biến gỗ của một doanh nghiệp địa phương vẫn chưa thể triển khai.

Cũng tại huyện Phú Lương, CCN Sơn Cẩm (nơi được địa phương kỳ vọng tạo dấu ấn phát triển công nghiệp) đã và đang gặp nhiều khó khăn trong thu hút đầu tư. Đã có 5 nhà đầu tư triển khai dự án tại đây song chưa đạt hiệu quả cao, trong đó Công ty TNHH Kim khí Gia Sàng đầu tư Nhà máy luyện than cốc từ năm 2010, hoạt động đến năm 2012 thì dừng; Doanh nghiệp Phú Đạt đầu tư Nhà máy gạch tuynel và kết cấu thép nhưng không có khả năng đầu tư, đã chuyển giao cho nhà đầu tư khác; Công ty CP Công nghệ môi trường đầu tư Tổ hợp xử lý chất thải công nghiệp và sản xuất vật liệu xây dựng không nung hiện vẫn chưa hoàn thành dự án...

Ở các địa phương khác trong tỉnh, nhiều CCN cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Thống kê của ngành chức năng cho thấy, trong 32 CCN của tỉnh được quy hoạch xây dựng thì mới có 19 CCN đi vào hoạt động với trên 60 dự án đầu tư, số vốn đăng ký chưa đầy 10.000 tỷ đồng. Vẫn còn một số CCN chưa thu hút được dự án nào, trong đó đáng chú ý có CCN Đại Khai, Nam Hòa (Đồng Hỷ) quy hoạch từ lâu nhưng gần như bỏ trống. Không ít CCN chỉ có một vài dự án đăng ký đầu tư, như: CCN Vân Thượng (T.X Phổ Yên), CCN Phú Lạc (Đại Từ), CCN Điềm Thụy (Phú Bình)... Điều đáng nói là nhiều dự án đăng ký nhưng vẫn chỉ trên giấy tờ chứ chưa triển khai.

Việc chưa có nhiều dự án đầu tư, để chậm tiến độ hoặc đầu tư không hiệu quả tại một số CCN khiến hiệu suất sử dụng đất đạt thấp, gây lãng phí tài nguyên. Trong tổng diện tích 1.218ha đất quy hoạch đến năm 2020 của 32 CCN trên địa bàn tỉnh thì hiện mới có 207ha đất đăng ký sử dụng (chỉ gần bằng số lẻ diện tích đất đã quy hoạch). Thực tế thì trong hơn 60 dự án đăng ký vào các CCN cũng mới có 34 dự án chính thức đi vào hoạt động. Như vậy, một lượng lớn đất đã quy hoạch để sử dụng vào mục đích phát triển công nghiệp đang bỏ trống, nhiều diện tích chưa được kiểm đếm để tiến hành bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hồi đất. Theo đánh giá của Sở Tài nguyên - Môi trường, diện tích đất đã thu hồi, giao cho nhà đầu tư trong các CCN hơn 30ha, nhưng diện tích đưa vào sử dụng mới đạt khoảng 21ha. Trong đó, cá biệt có CCN Phú Lạc 1, dù đã giao tới 17ha đất nhưng chủ đầu tư vẫn chưa đưa vào sử dụng. Đấy là chưa kể thực trạng không ít dự án đầu tư vào các CCN triển khai chậm tiến độ hoặc bỏ giữa chừng, có dự án xin cấp đất tới hàng chục héc ta nhưng chỉ sử dụng một phần nhỏ, còn lại để đất trống.

Thực tế, trên địa bàn tỉnh đang có khoảng 10 CCN đã quy hoạch nhưng chưa triển khai, dẫn đến thực trạng nhiều hộ dân sinh sống trong vùng quy hoạch phải khóc dở, mếu dở vì không được chia tách đất ở cho con cái, không được xây dựng, sửa sang nhà cửa, ổn định cuộc sống. Tại một cuộc giám sát của HĐND tỉnh khóa XII về nội dung này tại huyện Đồng Hỷ (tổ chức năm 2015), đại diện UBND huyện đã khẳng định, hàng năm địa phương đều đưa các CCN vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, song nhiều CCN không triển khai. Khi được hỏi, đại diện quản lý các CCN giải thích rằng, muốn triển khai được phải trông chờ vào các nhà đầu tư. Cụ thể, CCN Nam Hòa từ lâu bị xem là quy hoạch "treo", người dân bức xúc còn địa phương thì lúng túng chưa biết phải xử lý thế nào ngoài việc đề xuất xin đưa CCN này ra khỏi quy hoạch.

Quy định của Nhà nước đã chỉ rõ, sau một năm, tỷ lệ lấp đầy dự án tại các CCN phải đạt khoảng 30%, nên áp theo quy định này thì cơ bản các CCN của chúng ta đều chưa đạt yêu cầu. Theo các chuyên gia phân tích thì có thể do quy hoạch, đầu tư hạ tầng các CCN của tỉnh chưa thật sự bài bản, hợp lý nên việc thu hút đầu tư mới gặp khó khăn. Do đó rất cần sự triển khai đồng bộ các bước từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến cơ chế, chính sách khuyến khích phù hợp và hiệu quả đối với các CCN. Mặt khác, việc bố trí thêm ngân sách hàng năm của tỉnh để đầu tư hạ tầng bên ngoài hàng rào CCN cũng sẽ là đòn bẩy hút các dự án. Hơn nữa, cũng phải thấy rằng năng lực và trình độ đầu tư của các doanh nghiệp trong các CCN còn nhiều hạn chế. Bởi vậy, trong quá trình thu hút đầu tư cũng nên xem xét, chọn lọc kỹ lưỡng nhà đầu tư để tránh trường hợp có dự án nhưng không phát huy hiệu quả...