Gia đình bà Nguyễn Thị Thúy, ở xóm Tiến Bộ, xã Hợp Thành (Phú Lương) áp dụng chăn nuôi gà theo hướng hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Chưa phát huy hết tiềm năng

Là tỉnh trung du miền núi phía Bắc, với diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên 300 nghìn héc ta, chiếm khoảng 80% tổng diện tích đất tự nhiên, Thái Nguyên có nhiều điều kiện thuận lợi để chăn nuôi phát triển. Chăn nuôi hiện chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị sản xuất nông nghiệp (xấp xỉ 50% cơ cấu nội ngành Nông nghiệp).

Cùng với điều kiện về đất đai, khoảng 1,3 triệu người dân đang sinh sống, làm việc cùng rất đông học sinh, sinh viên học tập trên địa bàn, nên nhu cầu tiêu dùng sản phẩm chăn nuôi là rất lớn. Bên cạnh đó, việc phát triển nhanh chóng các khu, cụm công nghiệp với số lượng nhân công lớn cũng là mảnh đất “màu mỡ” cho thị trường tiêu thụ các sản phẩm chăn nuôi.

Thời gian qua, tỉnh đã quan tâm chỉ đạo, tập trung thực hiện chiến lược phát triển chăn nuôi, trong đó phải kể đến việc quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung và trang trại quy mô lớn nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi, từng bước giảm chăn nuôi nhỏ lẻ, nhất là việc đưa các trang trại chăn nuôi ra khỏi khu dân cư.

Mặc dù có nhiều lợi thế để phát triển nhưng tổng đàn gia súc, gia cầm, số trang trại hiện tại trên địa bàn tỉnh so với những năm trước vẫn có sự sụt giảm (giảm 46 trang trại so với năm 2018). Theo lý giải của cơ quan chuyên môn, ngoài những quy định có phần siết chặt hơn của Luật Chăn nuôi hiện hành (yêu cầu di dời các cơ sở chăn nuôi ra khỏi khu vực không được phép) dẫn tới tỷ lệ chăn nuôi nhỏ lẻ giảm mạnh, thì giá cám, giá giống vật nuôi liên tục tăng cao trong khi giá bán các sản phẩm từ lợn, gà, bò xuống thấp khiến người chăn nuôi chật vật, phải giảm đàn hoặc “treo” chuồng...

Sau khi xịt rửa sạch sẽ máng ăn cho gà và xếp vào một góc, bà Nguyễn Thị Quý, xóm Đầm Giáo, xã Lục Ba (Đại Từ), thở dài: Tôi đã dừng hẳn việc chăn nuôi, vì càng nuôi càng lỗ. Bốn hộ chăn nuôi xung quanh gia đình tôi có quy mô từ 1.000-2.000 gà một trại cũng đã từ bỏ.

Cùng chung tình cảnh với bà Quý, chị Hoàng Thị Huyền ở xóm Hiệp Hòa, xã Phủ Lý (Phú Lương), buồn rầu nói: Trước đây, khi giá thức ăn chăn nuôi chưa tăng (chỉ khoảng 300 nghìn đồng/bao cám 25kg), tôi luôn duy trì nuôi 4.000 con gà/lứa. Tuy nhiên, từ năm 2022 đến nay, khi giá thức ăn ngày một “leo thang”, giá bán gà giảm mạnh (48 nghìn đồng/kg), cứ 1.000 con gà tôi bị lỗ từ 25-30 triệu đồng, buộc phải giảm tổng đàn xuống một nửa. Mặc dù biết là chăn nuôi không có lãi nhưng tôi vẫn phải duy trì, vì nếu không thì gia đình tôi sẽ không có tiền xoay sở, trả nợ ngân hàng.

Còn anh Lý Văn Nam, xóm Bầu 1, xã Văn Yên (Đại Từ), cho hay: Trước đây, gia đình tôi luôn duy trì khoảng 200 con lợn nái, hơn 1.000 con lợn thịt, nhưng từ năm 2022 đến nay, tình hình dịch bệnh phức tạp, thi thoảng lại có con lăn ra ốm. Dù đã tiêm phòng, vệ sinh chuồng nuôi cẩn thận song tình trạng này vẫn tái diễn nên tôi đành xuất bán dần và giờ chỉ còn 30 con lợn nái. Có lẽ, sau khi bán hết lợn, tôi phải bỏ trống chuồng trại một thời gian…

Bà Trần Thị Hà ở xóm Cà Phê, xã Minh Lập (Đồng Hỷ): Giá cám tăng quá cao, sản phẩm thịt gà bán ra thị trường hiện đang thấp hơn giá thành sản xuất khiến người chăn nuôi thua lỗ. Tôi mong các cấp, ngành sớm có biện pháp điều chỉnh giá thức ăn chăn nuôi cho phù hợp để chúng tôi đỡ chật vật.

Khảo sát các hộ chăn nuôi khác, chúng tôi nhận thấy cực chẳng đã người dân mới phải tạm dừng hoặc bỏ chăn nuôi, chủ yếu do không chịu được chi phí leo thang, giá bán sản phẩm thấp hơn giá thành sản xuất. Chính vì vậy, mong muốn được hưởng các chính sách hỗ trợ trong lúc khó khăn, bình ổn giá cả là nguyện vọng chung của người chăn nuôi lúc này.

Chăn nuôi nhỏ lẻ, khó tạo vùng hàng hóa tập trung

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và PTNT, trong tổng số 728 trang trại chăn nuôi toàn tỉnh mới có 116 trang trại, cơ sở chăn nuôi được chứng nhận VietGAP; 42 cơ sở được chứng nhận chăn nuôi an toàn dịch bệnh. Chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm ưu thế khi tổng số vật nuôi toàn tỉnh chủ yếu vẫn từ các nông hộ.

Phần lớn sản phẩm chăn nuôi được người dân tiêu thụ qua thương lái, dẫn tới lợi nhuận không cao, hay bị ép giá. Việc hình thành liên kết chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm còn gặp nhiều khó khăn. Toàn tỉnh hiện duy trì 22 chuỗi liên kết sản xuất trong chăn nuôi - giết mổ - tiêu thụ sản phẩm. Số cơ sở giết mổ tập trung rất ít...

Trong 173 sản phẩm OCOP của tỉnh, số sản phẩm chăn nuôi được công nhận còn khiêm tốn, nghèo nàn về chủng loại (cao ngựa bạch, thịt hươu sấy, cao hươu, gà đồi…), tập trung chủ yếu ở huyện Phú Bình. Điều này cho thấy những hạn chế trong khâu chế biến sản phẩm chăn nuôi.

Ông Phạm Quang Phúc, Chủ tịch Hội Chăn nuôi - Thú y tỉnh: Thay vì tự mình sản xuất, tự mình xoay sở, các hộ chăn nuôi cần liên kết với doanh nghiệp. Qua đó hạ giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Ngoài ra, việc chăn nuôi theo phương pháp an toàn sẽ mở ra cơ hội cung ứng sản phẩm cho các siêu thị, doanh nghiệp phân phối trong và ngoài tỉnh, giúp gia tăng giá trị chăn nuôi.

Cần quy hoạch đồng bộ, khoa học

Đẩy mạnh việc quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung và trang trại quy mô lớn là giải pháp quyết định để nâng cao hiệu quả chăn nuôi, từng bước giảm chăn nuôi nhỏ lẻ. Định hướng phát triển chăn nuôi của tỉnh đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 xác định vùng chăn nuôi tập trung, trang trại theo quy hoạch phát triển chăn nuôi của các huyện, thành phố; thực hiện nghiêm quy định về vùng không được phép chăn nuôi; dịch chuyển chăn nuôi ra xa đô thị, khu dân cư, xa các vùng quy hoạch sản xuất chè tập trung có thương hiệu của tỉnh... Đồng thời tập trung phát triển chăn nuôi ở các địa phương có quỹ đất rộng như: Đại Từ, Định Hóa, Phú Lương, Phú Bình…

Trước khó khăn giá cám tăng cao, giá sản phẩm chăn nuôi xuống thấp, nhiều hộ chăn nuôi trên địa bàn huyện Đồng Hỷ đã phải giảm tổng đàn hoặc bỏ trống chuồng nuôi (ảnh minh họa).

Tại huyện Đại Từ, theo quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, huyện có 57 điểm chăn nuôi tập trung, với hơn 520ha tại 28/29 xã, thị trấn. Trong đó, một số địa phương có điều kiện thuận lợi về đất, phù hợp với chăn nuôi tập trung quy mô lớn như: Thị trấn Quân Chu 52ha; Tiên Hội 54ha; La Bằng 50ha…  Mỗi địa phương có thể được quy hoạch nhiều điểm chăn nuôi tập trung khác nhau, đáp ứng tiêu chuẩn xa khu dân cư, thuận lợi về giao thông…

Ông Ma Tiến Kốp, Phó Trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Phú Lương, cho biết: Hiện tại, 13 xã trên địa bàn huyện đều đã quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung với quy mô bình quân từ 10-20ha/địa phương. Việc quy hoạch, hình thành vùng chăn nuôi tập trung sẽ giúp thu hút các doanh nghiệp đầu tư, nâng cao giá trị sản xuất trong chăn nuôi, đồng thời phòng, chống dịch bệnh hiệu quả hơn.

Xu hướng tất yếu

Trước những khó khăn do giá cám tăng, dịch bệnh…  chăn nuôi an toàn sinh học đã và đang được cấp ủy, chính quyền các địa phương cũng như cơ quan chuyên môn khuyến khích người dân hướng tới bởi tính bền vững, hiệu quả và an toàn mà phương pháp này mang lại.

Được cơ quan chuyên môn của huyện hướng dẫn, hỗ trợ về kỹ thuật, con giống, bà Nguyễn Thị Thúy ở xóm Tiến Bộ, xã Hợp Thành (Phú Lương), đã nuôi gà theo hướng hữu cơ. Bà Thúy chia sẻ: Chúng tôi sử dụng men vi sinh, sâu canxi kết hợp thóc, ngô, chuối… làm thức ăn chăn nuôi; hái các loại lá cây như vả, chè khổng lồ… để phòng và trị một số bệnh cho gà. Nhờ đó, tôi không những giảm được chi phí thức ăn (giảm khoảng 70% so với chăn bằng cám) trong chăn nuôi mà đàn gà có sức đề kháng tốt; chất lượng thịt gà thơm, ngon, được người tiêu dùng tin tưởng. Trung bình một con gà từ khi nuôi đến khi xuất chuồng (7 tháng) đạt trọng lượng từ 2-2,7kg, giá bán luôn đạt từ 110-130 nghìn đồng/kg.

Ông Vũ Đức Hảo, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT: Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh định hướng giảm dần chăn nuôi quy mô nông hộ, phát triển chăn nuôi theo hướng trang trại tập trung, an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh, gắn với bảo vệ môi trường và kế hoạch sử dụng đất ở mỗi địa phương. Đồng thời tiếp tục thu hút các doanh nghiệp đầu tư phát triển chăn nuôi quy mô lớn, theo chuỗi giá trị.

Có thể khẳng định, những cơ sở áp dụng quy trình chăn nuôi theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học; ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; áp dụng đồng bộ công nghệ chuồng kín với hệ thống làm mát, máng ăn và nước uống tự động; xử lý chất thải chăn nuôi bằng bể Biogas, chế phẩm sinh học… đã nâng cao năng suất, chất lượng đàn vật nuôi, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.